Gdzie wydobywa się diamenty? Historia diamentów z Republiki Południowej Afryki

Diamenty z Republiki Południowej Afryki stworzyły nowoczesny przemysł diamentowy. Dwóch nastolatków, Erasmus Jacobs i Cecil Rhodes, odegrało w tym kluczową rolę. Dowiedz się, jak Jacobs znalazł pierwszy południowoafrykański diament oraz jak Rhodes zbudował diamentowe imperium.

Niespodziewane odkrycie Erasmusa Jacobsa

Nastolatki, farmerzy i pasterz – to właśnie oni jako pierwsi odkryli diamenty w prowincji Northern Cape w Republice Południowej Afryki, dając początek nowoczesnemu przemysłowi diamentowemu. Pierwszy znaczący południowoafrykański diament został znaleziony w 1866 roku przez Erasmusa Jacobsa, syna farmera, który wraz z przyjaciółmi zbierał „ładne kamienie” w pobliżu brzegów rzeki Orange. Sąsiad rodziny, Schalk Van Niekerk, zaintrygowany szczególnie błyszczącym kamykiem z kolekcji chłopca, zaproponował jego zakup matce Erasmusa, która ostatecznie oddała mu kamień za darmo. Kamień przechodził z rąk do rąk, aż amator-geolog zidentyfikował go jako diament o masie 21,25 karata (ct). Ten ogromny południowoafrykański diament nazwano Eureka, co oznacza „znalazłem to”.

Odkrycie to spotkało się początkowo z niedowierzaniem, a zainteresowanie było niewielkie aż do 1869 roku, kiedy pasterz znalazł ogromny kamień. Najpierw próbował wymienić go na nocleg, a później na śniadanie. Wszyscy mu odmówili. Ostatecznie trafił do tego samego człowieka, który wcześniej zwrócił uwagę na błyszczący kamień Erasmusa Jacobsa – Schalka Van Niekerka. W zamian za kamień Niekerk oddał pasterzowi konia, 10 wołów i 500 owiec, czyli niemal cały swój dobytek. Ryzyko się opłaciło. Kamień okazał się południowoafrykańskim diamentem o masie 83,50 ct, a Niekerk sprzedał go za 11 200 funtów brytyjskich (równowartość około 56 000 dolarów amerykańskich w tamtym czasie), czyli niemal stukrotnie więcej niż wartość dóbr przekazanych pasterzowi. Kamień nazwano Star of South Africa. Trafił on do Anglii, gdzie został oszlifowany na gruszkowaty diament o masie 47,69 ct i zakupiony przez hrabiego Dudley.

Odkrycie tego południowoafrykańskiego diamentu wywołało gorączkę diamentową w regionie, w którym został znaleziony. W miarę odkrywania kolejnych diamentów na lokalnych farmach, między innymi na farmie braci De Beer w 1871 roku, gorący i jałowy teren szybko przekształcił się w miasto Kimberley liczące 50 000 mieszkańców.

Inny chłopiec – przedsiębiorczy siedemnastoletni Anglik, który nazywał się Cecil Rhodes – stworzył to, co wielu uważa za początek nowoczesnego przemysłu diamentowego. Rhodes przybył do Republiki Południowej Afryki, aby spróbować swoich sił w uprawie bawełny. Gdy przedsięwzięcie zakończyło się niepowodzeniem, udał się na pola diamentowe w Kimberley, gdzie zarabiał na życie, wypompowując wodę z wyrobisk. W wieku osiemnastu lat posiadał już wystarczające środki, aby zacząć wykupywać prawa do wydobycia. Górnicy sprzedawali swoje udziały biznesmenom takim jak Rhodes, ponieważ wraz z pogłębianiem wykopów grunt stawał się coraz twardszy, a wydobycie bardziej ryzykowne i kosztowne dla pojedynczych osób. Rhodes, przy wsparciu rodziny Rothschildów, wkrótce przejął wszystkie udziały należące do rodziny De Beers. Do 1888 roku wykupił również wszystkie kopalnie diamentów w Kimberley. Łącząc swoje aktywa, założył De Beers Consolidated Mines Ltd., spółkę, która z czasem stała się światowym monopolistą diamentowym.

Jak południowoafrykańskie diamenty zmieniły historię diamentów

Południowoafrykańska gorączka diamentowa zmieniła dwie rzeczy:

1. światową podaż diamentów,

2. sposób ich wydobywania.

W ciągu dekady od odkrycia diamentów w Republice Południowej Afryki światowa produkcja diamentów wzrosła dziesięciokrotnie. Przed odkryciami w RPA światowe zasoby diamentów były ograniczone. Indie przez stulecia pozostawały głównym dostawcą diamentów na świecie, aż w XVIII wieku do grona głównych producentów dołączyła Brazylia. Diamenty z tych krajów były jednak diamentami aluwialnymi, przenoszonymi przez rzeki z ich skał macierzystych. Były rzadkie i trudne do znalezienia, dlatego zarezerwowane głównie dla monarchów i arystokracji.

Najwcześniejsze diamenty odkryte w Republice Południowej Afryki również były aluwialne, jednak później odnaleziono diamenty w ich skale macierzystej – kimberlicie. Odkrycie skały macierzystej umożliwiło wydobywanie diamentów w znacznie większych koncentracjach i ilościach niż wcześniej. Dzięki temu opłacalne stało się wydobycie wielkoskalowe metodą odkrywkową, co całkowicie zmieniło sposób pozyskiwania diamentów.

Podczas południowoafrykańskiej gorączki diamentowej odkryto więcej diamentów niż znaleziono w Indiach przez 2 000 lat. Po raz pierwszy diamenty stały się dostępne dla zamożnej klasy średniej. Ponad sto lat później diamenty są dziś popularnym i stosunkowo łatwo dostępnym kamieniem szlachetnym, a Republika Południowej Afryki – obecnie piąty największy producent diamentów na świecie pod względem ilości i wartości – nadal pozostaje jednym z najważniejszych graczy na światowym rynku diamentów.

Słynne południowoafrykańskie diamenty

Cullinan – największy na świecie kryształ diamentu jakości jubilerskiej – został znaleziony w kopalni Premier Mine (obecnie Cullinan Mine) w Republice Południowej Afryki. Kryształ o masie 3 106 ct został podzielony na dziewięć głównych kamieni nazwanych Cullinan I – IX. Dwa największe diamenty stanowią część brytyjskich klejnotów koronnych. Cullinan I o masie 530,20 ct jest osadzony w Berle Suwerena, a Cullinan II o masie 317,40 ct znajduje się w Imperialnej Koronie Państwowej.

Naszyjnik w stylu edwardiańskim zawiera diament Cullinan Blue [Niebieski] – naturalny diament Fancy Intense Blue [fantazyjna intensywna barwa niebieska] o masie 2,60 ct, wydobyty w Republice Południowej Afryki. 

Diament Blue Moon to diament Fancy Vivid Blue [o fantazyjnej, intensywnie żywej niebieskiej barwie] o masie 12,03 ct, oszlifowany w zmodyfikowany szlif brylantowy typu poduszkowego., znaleziony w kopalni Premier Mine w Republice Południowej Afryki w 2014 roku. Został oszlifowany z surowego kryształu o masie 29,62 ct.

Diamenty czynią dobro

Diamenty, podobnie jak inne zasoby mineralne, mają ogromne znaczenie dla gospodarki Republiki Południowej Afryki od momentu ich odkrycia. W 2021 roku południowoafrykańskie kopalnie wyprodukowały około dziesięciu milionów karatów diamentów o wartości przekraczającej 1,36 miliarda dolarów amerykańskich. Przemysł diamentowy zapewnia zatrudnienie dziesiątkom tysięcy mieszkańców RPA – samo wydobycie diamentów dawało pracę około 13 000 osób w 2021 roku – a podatki płacone przez firmy diamentowe pomagają finansować budowę dróg, szkół i szpitali. W rezultacie więcej dzieci w miastach górniczych uczęszcza do szkół niż w regionach niezwiązanych z wydobyciem diamentów.

Ponadto wiele firm diamentowych wspiera społeczności wokół swoich kopalń. Forevermark buduje szkoły i szpitale w pobliżu kopalń oraz współpracuje z organizacją UN Women [ONZ Kobiety], wspierając kobiety prowadzące działalność gospodarczą lub pracujące w dziedzinach STEM (nauka, technologia, inżynieria i matematyka). De Beers utworzyło również rezerwat Venetia Limpopo Nature Reserve, będący siedliskiem lwów, słoni, lampartów, likaonów i wielu innych zwierząt. Anglo American finansuje program Zimele, pomagający właścicielom małych i średnich przedsiębiorstw rozwijać działalność, co prowadzi do tworzenia nowych miejsc pracy.

Jak sprawdzić, czy diament pochodzi z Republiki Południowej Afryki?

Konsumenci poszukujący diamentów pochodzących z etycznych źródeł powinni rozważyć diamenty z Republiki Południowej Afryki. Kopalnie diamentów w RPA utrzymują wysokie standardy bezpieczeństwa i ochrony środowiska oraz oferują konkurencyjne wynagrodzenia. Republika Południowej Afryki uczestniczy także w Procesie Kimberley – globalnym programie ustanowionym przez ONZ w celu zapobiegania wprowadzaniu do legalnego obrotu tzw. „conflict diamonds” [„krwawych diamentów”]. Proces ten, nazwany od miasta Kimberley w RPA, pomaga zapewnić, że 99,8% światowej produkcji diamentów nie obejmuje diamentów pochodzących z konfliktów zbrojnych.

GIA [Amerykański Instytut Gemmologiczny]  oferuje dwie usługi – GIA Diamond Origin Report [Raport pochodzenia diamentu GIA] oraz GIA Source Verification Service [Usługa weryfikacji źródła pochodzenia GIA], które potwierdzają pochodzenie diamentu.

Raport pochodzenia diamentu GIA zawiera pełną i bezstronną ocenę parametrów 4C oraz jednoznacznie wskazuje kraj pochodzenia naturalnego diamentu. Dla dodatkowego bezpieczeństwa na diamencie laserowo wygrawerowany jest unikalny numer raportu. Raport dostępny jest dla wybranych diamentów z Kanady, a także niektórych diamentów z Botswany, Lesotho, Namibii i Republiki Południowej Afryki.

GIA oferuje również usługę weryfikacji źródła pochodzenia GIA – opcjonalną usługę weryfikującą kraj wydobycia naturalnego diamentu oraz kraj produkcji diamentu laboratoryjnego na podstawie dokumentów potwierdzonych przez niezależne podmioty, w tym certyfikatów Procesu Kimberley i faktur dostarczanych przez uczestników łańcucha dostaw. Zarówno raport pochodzenia diamentu, jak i usługa weryfikacji źródła pochodzenia pomagają konsumentom podejmować świadome decyzje zakupowe.

Historia diamentu jest równie fascynująca jak jego blask. Usługi określania pochodzenia oferowane przez GIA pomagają opowiedzieć niezwykłą historię – podróż diamentu z głębi ziemi aż do szkatułki z biżuterią oraz historię ludzi, którzy przyczynili się do tego procesu.

Posłuchaj